Εποχή μνημοσύνων και τυραννία ανευθύνων

Ευτύχησα να γνωρίσω τον Δημήτρη Λαζογιώργο-Ελληνικό και να κερδίσω την εκτίμησή του. Νέος Βουλευτής τότε, έδωσα δύο διαλέξεις στην Αθήνα για τον μέγιστο των Ελλήνων φιλολόγων-φιλοσόφων Ιωάννη Συκουτρή και το έργο του, που τον εντυπωσίασαν.

Ο Λαζογιώργος, συγγραφέας και ερευνητής, έθιξε πολλά θέματα και ζητήματα, άγνωστα στο ελληνικό κοινό, όπως το έργο του Περικλή Γιαννόπουλου. Μου άφησε όμως έντονα χαραγμένη στη μνήμη μου μία συγκλονιστική φράση: «Ο ελληνισμός δυστυχώς μετά το 1832, πλην φωτεινών εξαιρέσεων, ζει εποχές μνημοσύνων».

Είναι τόσο τρομακτική η πνευματική κληρονομιά των δύο πολιτισμών που μας καθιστούν αχθοφόρους αυτού του μεγάλου και με ειδικό βάρος φορτίου. Πολιτικοί, νάνοι ή ιδιοτελείς, επικαλούνται αυτή την κληρονομιά και δεν μπορούν να τελέσουν ούτε αξιοπρεπές μνημόσυνο αυτού του μεγαλείου. Προφανώς και υπήρξαν πνευματικές αναλαμπές στο διάβα της νεοελληνικής πορείας, αλλά πολιτικοί, μικροί, άβουλοι και μοιραίοι, ευτελίζουν την εθνική συλλογική μνήμη.

Η μεγαλύτερη αναλαμπή ήταν αυτή μετά το 1900, με την λαμπρή περίοδο του Μεσοπολέμου, που ξέφυγε από την καταθλιπτική πνευματική κατάσταση των μνημοσύνων. Έγινε τότε η αρχή του τρίτου ελληνικού πολιτισμού που διακόπηκε από τον πόλεμο και απέμειναν κάποιοι σπινθήρες και «κάφτρες» που σιγοκαίνε μέχρι σήμερα.

Συνηθίσαμε στις αναφορές του ενδόξου παρελθόντος με υποκρισία και άγνοια, χωρίς να αναβαπτιστούμε βιωματικά στις πηγές και στις ρίζες του, πόσο μάλλον στα νάματα και ζώπυρα των θυσιών. Μετά το 2010 προχωράμε αγκομαχώντας και εξευτελίζοντας την ίδια την ουσία και αυτών των μνημοσύνων της ελληνικής κληρονομιάς. Η πολιτική ζωή της χώρας χαρακτηρίζεται σήμερα από την παντελή απουσία σύνδεσης με τις πνευματικές παρακαταθήκες του ελληνισμού και του χριστιανισμού. Διαχειριστές πολιτικοί θυμίζουν γραφεία τελετών που τυπικά διεκπεραιώνουν το «καθήκον» προς την πνευματική κληρονομιά και αυτή ακόμη η εκκλησία αδυνατεί να ζήσει με την παρακαταθήκη του χριστιανισμού.

Ένα σημαντικό σημείο της πνευματικής κληρονομιάς του Ιωάννη Συκουτρή έχει την αναφορά στην «Τυραννία των ανευθύνων». Είναι αυτονόητο και κατανοητό ότι οι ανεύθυνοι στη ζωή και στην πολιτική δεν εμφορούνται από την αρετή της ευθύνης. Η ευθύνη συνιστά κυρίαρχο στοιχείο έναντι του παρελθόντος και απέναντι στο μέλλον. Για τη ζώσα πραγματικότητα, το βίωμα της κληρονομιάς και το άνοιγμα των οριζόντων του μέλλοντος. Για τη συνέχεια και την προοπτική.

Από τον Πλάτωνα έως τον Καζαντζάκη, η ευθύνη στον άνθρωπό και ιδίως στον πολιτικό, αναγορεύεται ως ύψιστη αρετή. Θα έλεγε κάποιος στην καθομιλουμένη ότι είναι αυτό που λέμε «τσίπα» και καθήκον. Εκστομίζονται διακηρύξεις απάτης και εξαπάτησης των πολιτών από τους πολιτικούς και δεν λογοδοτεί κανένας.